Page 95 - Demo

93Karrot me dy kate p%u00ebrdoreshin shpesh n%u00eb mesjet%u00eb si sken%u00eb ku luheshin shfaqjetTEATRI GJAT%u00cb MESJET%u00cbS: DRAMA LITURGJIKENdryshe nga teatri i lasht%u00eb grek e latin, gjat%u00eb k%u00ebsaj periudhe, teatri pati nj%u00eb r%u00ebnie t%u00eb ndjeshme. Nuk pati m%u00eb dramaturg%u00eb t%u00eb m%u00ebdhenj. Pjes%u00ebt lexoheshin, por nuk luheshin n%u00eb sken%u00eb. Arg%u00ebtuesit e bot%u00ebs klasike v%u00ebrshuan n%u00ebp%u00ebr Evrop%u00eb n%u00eb grupe t%u00eb vogla dhe t%u00eb m%u00ebdha. Mes tyre kishte akrobat%u00eb, valltar%u00eb, pantomimist%u00eb, zbut%u00ebsh kafsh%u00ebsh me majmun%u00eb dhe arinj, beteja me gladiator%u00eb, gara me kuaj etj. Stili mbizot%u00ebrues i teatrit t%u00eb k%u00ebsaj periudhe ishte ai liturgjik. Liturgjit%u00eb jan%u00eb sh%u00ebrbesat kryesore q%u00eb kryhen n%u00eb kish%u00eb, zakonisht n%u00eb m%u00ebngjes ose paradreke. Ashtu si teatri antik grek, q%u00eb lindi dhe u zhvillua me adhurimin e Dionisit, duke p%u00ebrfshir%u00eb histori per%u00ebndish dhe heronjsh, edhe drama liturgjike mesjetare u zhvillua nga liturgjia e krishter%u00eb, n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb t%u00eb ve%u00e7ant%u00eb nga ceremonit%u00eb e lindjes. FORMA T%u00cb TJERA Me futjen n%u00eb teat%u00ebr t%u00eb gjuh%u00ebs q%u00eb flitej nga njer%u00ebzit e thjesht%u00eb dhe me zhvendosjen e vendit t%u00eb shfaqjeve jasht%u00eb kish%u00ebs, u hap rruga p%u00ebr rritjen e teatrove komb%u00ebtare n%u00eb vende t%u00eb ndryshme. Por, p%u00ebr aq koh%u00eb sa latinishtja mbeti gjuha universale e krishterimit, p%u00ebr mas%u00ebn e gjer%u00eb analfabete, pjes%u00ebt liturgjike mbet%u00ebn mjetet kryesore t%u00eb m%u00ebsimit t%u00eb fes%u00eb. Pas dram%u00ebs gjysm%u00ebliturgjike nis%u00ebn t%u00eb jepen disa shfaqje t%u00eb tjera q%u00eb u quajt%u00ebn %u201cmirakle%u201d (mrekullira), t%u00eb cilat kishin karakter laik. %u201cMiraklet%u201d e tejkaluan kufirin fetar dhe u p%u00ebrqendruan n%u00eb problemet shpirt%u00ebrore t%u00eb njeriut p%u00ebrtej Bibl%u00ebs. Nj%u00eb tjet%u00ebr prirje e teatrit mesjetar ishin %u201cmisteret%u201d, t%u00eb cilat kishin karakter fetar, ku merrnin pjes%u00eb aktor%u00ebt. K%u00ebto shfaqje karakterizoheshin nga nj%u00eb luks dhe pompozitet i madh. N%u00eb to nd%u00ebrthureshin elementet dramatike me elemente komike, prandaj nuk kishte stil unik t%u00eb loj%u00ebs. ELEMENTET E TEATRIT MESJETARMe shtimin e numrit t%u00eb aktor%u00ebve pjes%u00ebmarr%u00ebs n%u00eb nj%u00eb shfaqje, lindi nevoja e nj%u00eb skene m%u00eb t%u00eb madhe.Pjesa e jashtme e zon%u00ebs s%u00eb loj%u00ebs s%u00eb aktor%u00ebve mbeti e nj%u00ebjta, pika qendrore ishte altari me kryqin,t%u00eb cil%u00ebt kishin n%u00eb t%u00eb djatht%u00eb parajs%u00ebn e n%u00eb t%u00eb majt%u00eb ferrin. Predikuesit flisnin nga katedra e kish%u00ebs. N%u00eb secil%u00ebn prej an%u00ebve t%u00eb pjes%u00ebs qendrore ishin vendet q%u00eb nevojiteshin p%u00ebr skenat e pjes%u00ebs q%u00eb luhej. N%u00eb hap%u00ebsir%u00ebn e nd%u00ebrmjetme ndodhej plateja, e cila, duke qen%u00eb se mund t%u00eb p%u00ebrfaq%u00ebsonte %u00e7do vend veprimi q%u00eb shkrimtari zgjidhte q%u00eb t%u00eb ishte, do t%u00eb p%u00ebrdorej edhe p%u00ebr qindra vjet, deri n%u00eb periudh%u00ebn e dramaturg%u00ebve t%u00eb ardhsh%u00ebm si Shekspiri. Kisha ofronte nj%u00eb t%u00ebr%u00ebsi elementesh, t%u00eb cilat i mund%u00ebsonin spektator%u00ebve pamje t%u00eb plot%u00eb t%u00eb t%u00eb gjitha skenave t%u00eb shfaqjes. 5 TEATRI GJAT%u00cb MESJET%u00cbSMesjeta Me r%u00ebnien e Perandoris%u00eb Romake, pasoi nj%u00eb periudh%u00eb e njohur si %u201cepoka e err%u00ebt%u201d. Kjo u shoq%u00ebrua me trazira t%u00eb m%u00ebdha politike dhe me struktura shoq%u00ebrore jo t%u00eb sigurta. Kisha ishte e vetmja %u201cqeverisje%u201d e q%u00ebndrueshme, prandaj ndikimi i saj erdhi duke u rritur. N%u00eb shekullin IV, kryepeshkopi i Rom%u00ebs e shpalli veten pasues t%u00eb Sh%u00ebn Pjetrit dhe vendosi sundimin e tij, jo vet%u00ebm n%u00eb %u00e7%u00ebshtjet fetare, por edhe n%u00eb ato laike. Pik%u00ebrisht n%u00eb k%u00ebt%u00eb periudh%u00eb, u zhvillua edhe teatri mesjetar.